თბილისური ნომრები: სასტუმრო „ვეცელი“ - გოთური არქიტექტურა და გერმანული სტუმარმასპინძლობა მიხეილის პროსპექტზე

კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება Horeca Georgia-ს ახალ რუბრიკაში „თბილისური ნომრები“, სადაც მე-18 და მე-19 საუკუნეების საქართველოს სტუმარმასპინძლობის მივიწყებულ ისტორიებს გავაცოცხლებთ. ჩვენ ერთად შევაღებთ ძველი ქარვასლებისა და კავკასიის პირველი ფეშენებელური ევროპული სასტუმროების კარებს, რათა აღმოვაჩინოთ ეპოქალური ბიზნეს-მოდელები, უნიკალური სერვისის ტრადიციები და ბოჰემური თბილისის შარმი. საარქივო მასალებზე, რეალურ ფაქტებსა და ისტორიულ ლეგენდებზე დაყრდნობით, ნაბიჯ-ნაბიჯ თვალს მივადევნებთ, თუ როგორ იქმნებოდა და ვითარდებოდა ადგილობრივი ჰორეკა-ინდუსტრია.

მე-19 საუკუნის მიწურულის თბილისი კონტრასტებისა და მრავალფეროვნების ნამდვილი ეპიცენტრი იყო. თუ მტკვრის მარჯვენა სანაპიროზე კლასიკური ევროპული არისტოკრატია დომინირებდა, მარცხენა სანაპირო, კერძოდ მიხეილის პროსპექტი (დღევანდელი დავით აღმაშენებლის გამზირი), სრულიად განსხვავებული კულტურული კოდით სუნთქავდა. ამ უბანს „ალექსანდერდორფს“ უწოდებდნენ და ის გერმანელი კოლონისტების მიერ შემოტანილი წესრიგითა და არქიტექტურით გამოირჩეოდა. სწორედ აქ, ამ ევროპული კოლონიის შუაგულში, გერმანელმა მეწარმემ ფრიდრიხ ვეცელმა აღმართა შენობა, რომელმაც ქალაქის მასპინძლობის ისტორიაში განსაკუთრებული ფურცელი ჩაწერა.

ფრიდრიხ ვეცელი თბილისში ცნობილი და გავლენიანი ფიგურა გახლდათ - მას ეკუთვნოდა ქალაქში ერთ-ერთი უმსხვილესი ლუდსახარში ქარხანა. თუმცა, მეწარმემ გადაწყვიტა, რომ მხოლოდ ინდუსტრიული ბიზნესი საკმარისი არ იყო და 1897 წელს დაიწყო გრანდიოზული, მრავალფუნქციური სასტუმრო კომპლექსის მშენებლობა, რომელიც 1900 წლისთვის საზეიმოდ გაიხსნა.

არქიტექტურული თვალსაზრისით, „ვეცელი“ ნამდვილი სენსაცია იყო. იმ დროს, როდესაც თბილისში ძირითადად კლასიციზმი და თბილისური მოდერნი (მოდერნისტული სტილი) იყო პოპულარული, ვეცელმა არჩევანი ნეოგოთიკურ სტილზე შეაჩერა. შენობის ბასრი, წვეტიანი თაღები, ფასადის გოთიკური ორნამენტები, მაღალი ფანჯრები და კუთხის გრაციოზული კოშკურა ევროპის შუაგულში ამოგზაურებდა მნახველს. ეს ნაგებობა დღესაც იოლად ამოსაცნობია აღმაშენებლის N103-ში (ყოფილი კინოსტუდიის შენობასთან ახლოს).

„ვეცელი“ გათვლილი იყო საშუალო და მაღალი კლასის მოგზაურებზე, ბიზნესმენებსა და ინჟინრებზე, რომლებიც თბილისში საქმიანი ვიზიტებით ჩამოდიოდნენ. სასტუმროში 30-მდე კომფორტული ნომერი ფუნქციონირებდა, სადაც უმკაცრესად კონტროლდებოდა გერმანული სისუფთავე და წესრიგი.

• ნომრების ღირებულება 1.50 მანეთიდან იწყებოდა და 8 მანეთამდე აღწევდა, რაც იმ დროისთვის სოლიდურ თანხას წარმოადგენდა. თითოეულ ოთახს ემსახურებოდა გამართული გათბობის სისტემა, რაც ზამთრის თბილისში დიდ იშვიათობასა და ფუფუნებას წარმოადგენდა.

• სასტუმროს პირველ სართულზე მოწყობილი იყო დახვეწილი რესტორანი და თბილისში უზომოდ პოპულარული ე.წ. „ბირჰალე“ (ლუდის დარბაზი). აქ სტუმრებს მიართმევდნენ ვეცელის ქარხანაში ახლადმოხარშულ, ცივ გერმანულ ლუდსა და საუკეთესო ევროპულ სასუსნავებს. საღამოობით რესტორნის ღია ტერასაზე, რომელიც მწვანეში იყო ჩაფლული, თბილისური ელიტა იკრიბებოდა.

• ვეცელმა შენობაში მოაწყო ერთ-ერთი პირველი ბილიარდის დარბაზი და საილუზიო სივრცე, სადაც მოგვიანებით თბილისში კინემატოგრაფის პირველი ჩვენებებიც კი იმართებოდა (ცნობილი კინოთეატრ „აპოლოს“ გახსნამდე).

მე-20 საუკუნის დასაწყისის გლობალურმა პოლიტიკამ სასტუმროს მშვიდი და მდიდრული ცხოვრება მკვეთრად შეცვალა. 1914 წელს, პირველი მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე, რუსეთის იმპერიაში ანტიგერმანული განწყობები გამწვავდა. ამ ტალღამ „ვეცელსაც“ გადაუარა - გერმანული სახელწოდების გამო სასტუმროს ფუნქციონირება საფრთხის ქვეშ დადგა, რის გამოც მფლობელები იძულებულნი გახდნენ, მისთვის სახელი სასწრაფოდ შეეცვალათ და „ნოე ოტელი“ (Noe Hotel) ეწოდებინათ.

1921 წელს, საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ, ბოლშევიკებმა შენობის სრული ნაციონალიზაცია მოახდინეს. არისტოკრატული სასტუმრო და ლუდის დარბაზი წარსულს ჩაბარდა. შენობას სახელი კიდევ ერთხელ შეუცვალეს და სასტუმრო „რუსთავი“ უწოდეს.

მიუხედავად იმისა, რომ საბჭოთა პერიოდში შენობამ პირვანდელი სახე დაკარგა, ხელოვნებამ მისი კედლები მაინც არ მიატოვა. მოგვიანებით აქ განთავსდა მოზარდ მაყურებელთა თეატრი, ხოლო ვეცელის ყოფილი სასტუმროს ეზო, თავისი უცნაური გოთური აივნებითა და თაღებით, ათწლეულების განმავლობაში ქართული კინოსა და თეატრალური კულუარების განუყოფელი ნაწილი გახდა.

დღეს, როდესაც აღმაშენებლის გამზირზე გამვლელი ამ გრანდიოზულ შენობას უყურებს, ის თითქოს საუკუნისწინანდელი გერმანელი კოლონისტების შრომისმოყვარეობას, ქალაქურ ტრანსფორმაციებსა და ძველი თბილისის მრავალფეროვან ხასიათს აცოცხლებს. „ვეცელი“ დარჩა სიმბოლოდ იმისა, თუ როგორ აერთიანებდა სტუმარმასპინძლობის ინდუსტრია სხვადასხვა კულტურას, არქიტექტურასა და ეპოქას.

რუბრიკა „თბილისური ნომრები“ აგრძელებს მოგზაურობას. თვალი ადევნეთ ჩვენს პლატფორმას ყოველ სამშაბათს და შაბათს, რათა არ გამოტოვოთ შემდეგი ისტორია!