თბილისური ნომრები: სასტუმრო „ლონდონი“ - კავკასიის პირველი ევროპული მარგალიტი

კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება Horeca Georgia-ს ახალ რუბრიკაში „თბილისური ნომრები“, სადაც მე-18 და მე-19 საუკუნეების საქართველოს სტუმარმასპინძლობის მივიწყებულ ისტორიებს გავაცოცხლებთ. ჩვენ ერთად შევაღებთ ძველი ქარვასლებისა და კავკასიის პირველი ფეშენებელური ევროპული სასტუმროების კარებს, რათა აღმოვაჩინოთ ეპოქალური ბიზნეს-მოდელები, უნიკალური სერვისის ტრადიციები და ბოჰემური თბილისის შარმი. საარქივო მასალებზე, რეალურ ფაქტებსა და ისტორიულ ლეგენდებზე დაყრდნობით, ნაბიჯ-ნაბიჯ თვალს მივადევნებთ, თუ როგორ იქმნებოდა და ვითარდებოდა ადგილობრივი ჰორეკა-ინდუსტრია.

1899 წლის ერთ თბილისურ საღამოს, მადათოვის ქუჩაზე მდებარე გრანდიოზულ შენობას ეტლი მიადგა. გადმომავალ მგზავრს კარი მაღალმა, წარმოსადეგმა შვეიცარმა გაუღო. სტუმარმა, რომელიც ნორვეგიელი მწერალი კნუტ ჰამსუნი გახლდათ, მას ფრანგულად მიმართა. კარისკაცმა აუღელვებლად, დახვეწილი ფრანგულითვე უპასუხა. მოგვიანებით ჰამსუნი თავის ჩანაწერებში გაოცებული აღნიშნავდა, რომ თბილისის ამ ერთი სასტუმროს შვეიცარმა სრულყოფილად იცოდა ექვსი ენა: ქართული, რუსული, სომხური, ფრანგული, ინგლისური და გერმანული.

ეს ადგილი სასტუმრო „ლონდონი“ გახლდათ - სივრცე, სადაც მე-19 საუკუნის მიწურულს თბილისური სტუმარმასპინძლობის ახალი, ევროპული ერა დაიწყო.

მე-19 საუკუნის 70-იან წლებამდე თბილისში ჩამოსული უცხოელი მოგზაურებისთვის ღამის გასათევად ძირითადად ტრადიციული ქარვასლები არსებობდა. თუმცა, ქალაქი სწრაფად გადადიოდა ევროპულ ყაიდაზე. 1875 წელს, ცნობილმა ქართველმა მრეწველებმა და ქველმოქმედებმა, ძმებმა ზუბალაშვილებმა (თავდაპირველად კონსტანტინემ, შემდგომ კი პეტრემ) მადათოვის ქუჩაზე (დღევანდელი ათონელის ქუჩა) მდიდრული შენობა აღმართეს. პროექტის ავტორი პოპულარული არქიტექტორი ოტო სიმონსონი იყო.

ზუბალაშვილებმა შენობა სასტუმროდ გააქირავეს. მოკლე დროში მისი მართვა გერმანელების - რიხტერების ოჯახის ხელში გადავიდა. სწორედ კატარინა რიხტერმა და მისმა ქალიშვილმა, ეკატერინე კარლმა, აქციეს „ლონდონი“ ქალაქის კოლორიტულ ღირსშესანიშნაობად. მათ შეძლეს მანამდე უპრეცედენტო ბიზნეს-მოდელის შექმნა: მკაცრი ევროპული სტანდარტების, გერმანული პუნქტუალურობისა და ქართული, ოჯახური გულთბილობის იდეალური სინთეზი.

„ლონდონი“ არ ყოფილა გიგანტური კომპლექსი - მასში სულ 28 (მოგვიანებით 30) ნომერი ფუნქციონირებდა, თუმცა, ფუფუნება დეტალებში იგრძნობოდა:

• სტუმრებს გზას უნათებდა თბილისში ერთ-ერთი პირველი კერძო ელექტროგაყვანილობა. ცენტრალური ვესტიბიულიდან ზედა სართულებზე მიემართებოდა იტალიური თეთრი მარმარილოს კიბე, რომელსაც გერმანული, მხატვრული ჭედურობით შესრულებული მოაჯირები ამშვენებდა.

• ნომრების ფასი იმ დროისთვის საკმაოდ მაღალი იყო და 1-დან 10 მანეთამდე მერყეობდა. სასტუმროს ჰქონდა საკუთარი უმდიდრესი ბიბლიოთეკა, სადაც ევროპული პრესა ჩამოდიოდა, დახვეწილი სასადილო დარბაზი თეთრი როიალით და თბილისში საუკეთესო ეტლების პარკი.

• რესტორანი სტუმრებს სთავაზობდა როგორც ფრანგულ კულინარიულ შედევრებს, ისე ადგილობრივ და აზიურ კერძებს, რაც ევროპელი მოგზაურებისთვის ნამდვილი აღმოჩენა იყო.

სასტუმროს საპატიო წიგნში უამრავი მსოფლიო დონის ვარსკვლავის სახელი ფიქსირდებოდა. აქ არაერთხელ გაჩერდა დიდი რუსი კომპოზიტორი პეტრე ჩაიკოვსკი, რომელიც თბილისით აღფრთოვანებული იყო. აქვე ცხოვრობდა ინდოეთის ვიცე-მეფე ჯორჯ კერზონი.

თუმცა, მეოცე საუკუნემ სასტუმროს დრამატული ცვლილებები მოუტანა. 1914 წელს, პირველი მსოფლიო ომის აფეთქებისთანავე, მფლობელმა პეტრე ზუბალაშვილმა ბიზნესი შეაჩერა და შენობა სრულიად უფასოდ დაუთმო სამხედრო ჰოსპიტალს - დაჭრილი ჯარისკაცების სამკურნალოდ.

1921 წლის გასაბჭოების შემდეგ კი „ლონდონის“ არისტოკრატული სული საბოლოოდ ჩაქრა. ბოლშევიკებმა შენობის ნაციონალიზაცია მოახდინეს და მას „გლეხთა ცენტრალური სახლი“ უწოდეს. ფუფუნების ნაცვლად, აქ იაფფასიანი საერთო საცხოვრებელი მოეწყო. სწორედ ამ პერიოდში, მის სხვენში ხშირად ათევდა ღამეებს ტრაგიკული ისტორიის მქონე გენიალური ქართველი პოეტი ტერენტი გრანელი. მოგვიანებით შენობაში მილიციის განყოფილება განათავსეს, რამაც ინტერიერი კიდევ უფრო დააზიანა.

მიუხედავად იმისა, რომ დღეს შენობა საცხოვრებელ სახლადაა ქცეული და პირვანდელი ფუნქცია დაკარგული აქვს, ათონელის N31-ში შესვლისას დრო თითქოს ჩერდება.

შემორჩენილია ის უნიკალური მარმარილოს კიბე, მოხატული ჭერი და კედლები, რომლებსაც საუკუნის წინ კნუტ ჰამსუნი და პეტრე ჩაიკოვსკი ეხებოდნენ. „ლონდონი“ რჩება ძეგლად, რომელიც გვახსენებს, რომ ქართული ჰორეკა სექტორი ჯერ კიდევ 150 წლის წინ ფეხდაფეხ მიჰყვებოდა ევროპულ კულტურასა და სტანდარტებს.