თბილისური ნომრები: სასტუმრო „პალას ოტელი“ - ორბელიანების რეზიდენციიდან არამიანცის დიდებამდე და თეატრალურ ხელოვნებამდე

4 წუთის საკითხავი

კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება Horeca Georgia-ს ახალ რუბრიკაში „თბილისური ნომრები“, სადაც მე-18 და მე-19 საუკუნეების საქართველოს სტუმარმასპინძლობის მივიწყებულ ისტორიებს გავაცოცხლებთ. ჩვენ ერთად შევაღებთ ძველი ქარვასლებისა და კავკასიის პირველი ფეშენებელური ევროპული სასტუმროების კარებს, რათა აღმოვაჩინოთ ეპოქალური ბიზნეს-მოდელები, უნიკალური სერვისის ტრადიციები და ბოჰემური თბილისის შარმი. საარქივო მასალებზე, რეალურ ფაქტებსა და ისტორიულ ლეგენდებზე დაყრდნობით, ნაბიჯ-ნაბიჯ თვალს მივადევნებთ, თუ როგორ იქმნებოდა და ვითარდებოდა ადგილობრივი ჰორეკა-ინდუსტრია.

Horeca Georgia-ს ისტორიული რუბრიკა „თბილისური ნომრები“ აგრძელებს გოლოვინის პროსპექტის (დღევანდელი რუსთაველის გამზირის) ფეშენებელური სასტუმროების ეპოქის კვლევას. ამჯერად ჩვენი ყურადღების ცენტრშია შენობა, რომელსაც დღეს ყოველი ჩვენგანი იცნობს, როგორც საქართველოს შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტს (რუსთაველის გამზირი N19). ცოტამ თუ იცის, რომ ამ კედლებმა, სანამ სტუდენტებისა და ხელოვანების ხმებით აივსებოდა, საუკუნოვანი და დრამატული ტრანსფორმაცია გაიარა - ორბელიანების თავადური სახლიდან ქალაქის ერთ-ერთ საუკეთესო სასტუმრო კომპლექსამდე.

ამ სივრცის ისტორია მე-19 საუკუნის 40-იან წლებში იწყება, როდესაც აქ თავად მამუკა ორბელიანის ორსართულიანი, ფართოაივნებიანი სახლი აშენდა. უკვე 1860-იანი წლებიდან, შენობის მეორე სართულზე სასტუმრო გაიხსნა. ეს იყო საკმაოდ კომფორტული და აქტიური ადგილი, სადაც ნომრების გაქირავების გარდა, ხშირად იმართებოდა აუქციონები და საჯარო ვაჭრობები.

საინტერესოა, რომ შენობა ათწლეულების განმავლობაში ხშირად იცვლიდა როგორც მფლობელებს, ისე სახელწოდებებს. სხვადასხვა დროს მას ერქვა „ლირა“, „ამერიკა“, „როსსია“, „საბადური“, „ბეთანია“ და სხვა. გარდა ამისა, შენობამ მნიშვნელოვანი კვალი დატოვა ქართული კინემატოგრაფის ისტორიაშიც - 1905 წელს სწორედ აქ გაიხსნა თბილისის პირველი საზამთრო კინოთეატრი სახელწოდებით „ელექტრული პროჟექტორი“.

შენობის ცხოვრებაში გარდამტეხი ეტაპი 1910 წელს დადგა, როდესაც ორბელიანების ისტორიული სახლი ცნობილმა კომერსანტმა, მეცენატმა და სასტუმრო „მაჟესტიკის“ დამფუძნებელმა - მიქაელ არამიანცმა შეიძინა. არამიანცს გამზირზე კიდევ ერთი ევროპული მასშტაბის ცენტრის შექმნა სურდა, რისთვისაც საქმეში თავისი საყვარელი და გამორჩეული არქიტექტორი, ალექსანდრე ოზეროვი ჩართო.

ოზეროვის პროექტით შენობა საფუძვლიანად გადაკეთდა:

• დაემატა მესამე სართული, დახვეწილი ატიკები და არქიტექტურული კოშკები.

• შენობამ მიიღო გრანდიოზული, მოდერნისტული იერსახე.

• მოეწყო 100-მდე უმაღლესი კლასის ნომერი.

1914 წელს სივრცე საზეიმოდ გაიხსნა, როგორც ულტრათანამედროვე სასტუმრო „პალას ოტელი“ (Palace Hotel). იგი აღჭურვილი იყო იმ დროისთვის წარმოუდგენელი ტექნოლოგიური ფუფუნებით: ლიფტით, ცენტრალური გათბობით, ელექტროგანათებით, მუდმივი წყალმომარაგებით და ცნობილი საზამთრო თუ საზაფხულო რესტორნებით, სადაც ქალაქის მაღალი საზოგადოება იკრიბებოდა.

ბედის ირონიით, არამიანცის ამ ახალმა არქიტექტურულმა მარგალიტმა პირვანდელი სახით დიდხანს ვერ იარსება. 1918 წელს შენობაში მასშტაბური და მძლავრი ხანძარი გაჩნდა. ცეცხლი იმდენად ძლიერი აღმოჩნდა, რომ სასტუმრო, გარე კედლების გამოკლებით, შიგნიდან მთლიანად დაიწვა, რამაც საუკუნის დასაწყისის უნიკალური ინტერიერი სრულად გაანადგურა.

თუმცა, შენობის ისტორია ამით არ დასრულებულა. 1924 წელს ჩატარდა მასშტაბური რეკონსტრუქცია. არქიტექტორებმა შეძლეს, რომ მთავარი ფასადისთვის ძირითადად შეენარჩუნებინათ ხანძრამდელი, ოზეროვისეული დიდებული სახე. საბჭოთა პერიოდში შენობის ფუნქცია საბოლოოდ შეიცვალა და კულტურულ-საგანმანათლებლო სფეროს დაუკავშირდა.

დღეს, რუსთაველის გამზირზე N19-ში მდებარე ეს ნაგებობა საქართველოს შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტს მასპინძლობს. ყოველ ჯერზე, როდესაც მის ფასადს შეხედავთ, გახსოვდეთ, რომ ეს კედლები ერთდროულად ინახავს თავად ორბელიანების მასპინძლობის, პირველი კინოთეატრის ემოციის, არამიანცის გრანდიოზული ამბიციებისა და 1918 წლის ცეცხლოვანი დრამის მეხსიერებას.

რუბრიკა „თბილისური ნომრები“ აგრძელებს მოგზაურობას. თვალი ადევნეთ ჩვენს პლატფორმას ყოველ სამშაბათს და შაბათს, რათა არ გამოტოვოთ შემდეგი ისტორია!